Ameliyattan önce önünüze uzatılan birkaç sayfayı okumadan imzalamış olmanız, bütün riskleri kabul ettiğiniz anlamına gelmez. Hastane, hastanın yalnızca imzasını değil; yeterince bilgilendirildikten sonra özgürce verdiği rızayı almak zorundadır.
Kısa Cevap
Aydınlatılmış onam alınmadan yapılan tıbbi müdahale, işlem tıp kurallarına uygun gerçekleştirilmiş olsa bile hukuka aykırı kabul edilebilir. Hastaya teşhis, tedavinin yöntemi, önemli riskler, alternatifler ve tedaviyi reddetmenin sonuçları anlaşılır şekilde açıklanmalıdır. Matbu formdaki imza tek başına yeterli değildir. Hasta zarar görmüşse olayın özelliklerine göre maddi ve manevi tazminat ile idari veya disiplin yolları gündeme gelebilir.
Aydınlatılmış Onam Neden Zorunludur?
Aydınlatılmış onam, hastanın bedenine yapılacak müdahaleye ilişkin kararını yeterli bilgiye dayanarak vermesidir. Dayanağı kişinin vücut bütünlüğü ve kendi geleceğini belirleme hakkıdır.
Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca tıbbi müdahalelerde hastanın rızası gerekir. Ayrıca 1219 sayılı Kanun da tıbbi işlemlerde hastanın veya gerekli hâllerde kanuni temsilcisinin rızasının alınmasını öngörmektedir.
Geçerli bir onam için hastaya özellikle şu konular açıklanmalıdır:
- Hastalığın muhtemel sebepleri ve seyri
- Önerilen müdahalenin amacı ve nasıl uygulanacağı
- Sık görülen veya hasta bakımından önemli riskler
- Tedavinin başarı ihtimali ve muhtemel sonuçları
- Uygulanabilecek alternatif yöntemler
- Tedavinin reddedilmesi hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçlar
- Kullanılacak ilaçların önemli özellikleri
- Müdahaleyi yapacak sağlık personeli
Bilgilendirme, hastanın eğitim düzeyine ve anlayabileceği dile uygun olmalıdır. Ağır tıbbi terimlerle hızlıca yapılan açıklama, gerçek bir aydınlatma sayılmayabilir.
İmzalanan Onam Formu Tek Başına Yeterli mi?
Hayır. Üzerinde “bütün riskleri kabul ediyorum” yazan matbu bir belgenin imzalanması, hastanın somut müdahale hakkında yeterince bilgilendirildiğini kendiliğinden kanıtlamaz.
Yönetmelik, formdaki bilgilerin hastaya sözlü olarak da aktarılmasını ve formun bir nüshasının hastaya verilmesini öngörür. Formda müdahaleye özgü risklerin bulunması; bilgilendirmenin hasta soru sorabilecek durumdayken ve karar verebileceği makul bir zamanda yapılması önemlidir.
Ameliyat kapısında, sakinleştirici ilaç verildikten sonra veya hastanın belgeyi incelemesine fırsat tanınmadan alınan imzanın geçerliliği tartışmalı hâle gelebilir. Hastanın “okudum” yazması da eksik bilgilendirmeyi her durumda ortadan kaldırmaz.
Eksik Onam Tazminat Hakkı Doğurur mu?
Onam alınmaması ile tedavinin hatalı uygulanması aynı şey değildir. Hekim tıbbi müdahaleyi teknik olarak doğru yapmış olsa bile hastayı önemli riskler hakkında bilgilendirmemiş olabilir.
Tazminat değerlendirmesinde genellikle şu başlıklar incelenir:
- Bilgilendirmenin kapsamı ve zamanı
- Hastanın hangi riski bilmediği
- Gerçekleşen sonucun açıklanması gereken bir risk olup olmadığı
- Zarar ile müdahale arasındaki nedensellik bağı
- Hastane ve sağlık çalışanlarının kusuru
- Hastanın bilgilendirilseydi müdahaleye razı olup olmayacağı
Her onam eksikliği otomatik olarak belirli miktarda tazminat kazandırmaz. Maddi zarar, manevi zarar, kusur ve nedensellik bağı somut olaya göre; tıbbi kayıtlar ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.
Aydınlatmanın Yapıldığını Kim İspatlar?
Uyuşmazlıkta hastane veya hekim, hastanın yeterli şekilde aydınlatıldığını ve geçerli rıza verdiğini ortaya koymak durumunda kalabilir. İmzalı form önemli bir delildir; ancak tek delil değildir.
Hasta şu belgeleri gecikmeden istemelidir:
- Hasta dosyası ve epikriz
- Onam ve bilgilendirme formları
- Ameliyat notları
- Tetkik ve görüntüleme sonuçları
- Reçeteler ve ilaç kayıtları
- Fatura ve ödeme belgeleri
- Müdahale öncesi ve sonrası yazışmalar
Melikgazi veya Kocasinan’daki bir sağlık kuruluşunda tedavi gören hasta, kayıtlarının örneğini yazılı şekilde talep edebilir. Belge teslim edilmemesi hâlinde başvurunun tarihini gösteren dilekçe, e-posta veya diğer kayıtlar saklanmalıdır.
Kayseri’de Hasta Hangi Adımları İzlemeli?
Öncelikle yeni bir sağlık sorunu varsa bağımsız bir sağlık kuruluşundan muayene ve tedavi desteği alınmalıdır. Ardından bütün tıbbi belgeler toplanmalı, olayların tarih sırasına göre kısa bir özeti hazırlanmalı ve hastaneye yazılı başvuru yapılmalıdır.
Özel hastane ile kamu hastanesine karşı izlenecek hukuki yollar aynı değildir. Özel sağlık kuruluşlarında tüketici hukuku ve özel hukuk hükümleri; kamu hastanelerinde ise çoğunlukla idari başvuru ve idari yargı süreci gündeme gelir. Başvuru ve dava süreleri de buna göre değişebileceğinden dosyanın geciktirilmeden incelenmesi gerekir.
Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar
“Formu imzaladım, artık hiçbir hakkım yok”
Yanlış. İmza önemlidir fakat bilgilendirmenin gerçekten yapılıp yapılmadığı ayrıca incelenir.
Sadece komplikasyon gerçekleştiği için dava açmak
Her komplikasyon tıbbi hata değildir. Asıl mesele, bu riskin önceden açıklanıp açıklanmadığı ve komplikasyon ortaya çıkınca uygun müdahalenin yapılıp yapılmadığıdır.
Hastane kayıtlarını almadan şikâyette bulunmak
Sözlü anlatım tek başına dosyanın değerlendirilmesini güçleştirir. Önce tıbbi kayıtların eksiksiz örneği istenmelidir.
Kamu ve özel hastaneyi aynı usule tabi sanmak
Görevli yargı yolu ve ön başvurular hastanenin hukuki statüsüne göre değişebilir. Yanlış mercide işlem yapılması süre kaybına yol açabilir.
Sık Sorulan Sorular
Ameliyat sabahı imzalatılan onam geçerli sayılır mı?
İmzanın zamanı tek başına belirleyici değildir. Hastaya düşünme ve soru sorma fırsatı verilmemişse onamın geçerliliği tartışılabilir.
Formda komplikasyon yazması hastaneyi sorumluluktan kurtarır mı?
Hayır. Riskin yalnızca forma yazılması değil, hastaya anlaşılır biçimde açıklanması gerekir. Ayrıca komplikasyonun yönetiminde tıbbi kusur bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılır.
Acil durumda onam alınmadan müdahale edilebilir mi?
Hastanın bilincinin kapalı olduğu ve gecikmenin ciddi tehlike doğuracağı gerçek acil durumlarda mevzuattaki istisnalar uygulanabilir. Bu istisna, planlı müdahalelere genişletilemez.
Yakının imzası hastanın rızası yerine geçer mi?
Karar verme yeterliliği bulunan ergin hastada kural olarak hastanın kendi iradesi esastır. Kanuni temsilciye başvurulabilecek durumlar ayrıca değerlendirilir.
Onam eksikliğini hangi bilirkişi inceler?
Dosyanın niteliğine göre ilgili tıp uzmanları, adli tıp birimleri veya bilirkişi kurulları inceleme yapabilir. Hukuki geçerlilik konusundaki son değerlendirme mahkemeye aittir.
Sonuç
Aydınlatılmış onam, ameliyat dosyasına eklenen sıradan bir evrak değil; hastanın kendi bedeni hakkında karar verebilmesinin güvencesidir. Kayseri malpraktis avukatı veya aydınlatılmış onam avukatı Kayseri arayışından önce dahi yapılması gereken ilk iş, tıbbi kayıtları eksiksiz toplamak ve olayın zaman çizelgesini oluşturmaktır. Belgeler incelendikten sonra hastanenin türüne, müdahaleye ve meydana gelen zarara uygun hukuki yol belirlenebilir.
Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa Dağlı (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız. YD Hukuk ve Danışmanlık, Kayseri'de faaliyet göstermektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir.