“Arkadaşımın senedine sadece imza attım. Şimdi icra takibi bana da geldi. Ben borçlu değilim, neden benden para isteniyor?”
Kayseri’de özellikle mobilya, metal ve gıda sektöründe faaliyet gösteren işletmeler arasında çek ve bono kullanımı hâlâ oldukça yaygındır. Ancak birçok kişi, ciro atmanın veya aval vermenin hukuki sonuçlarını tam olarak bilmeden imza atmaktadır. Bu durum ise senedin ödenmemesi hâlinde beklenmedik icra takipleriyle karşılaşılmasına neden olabilmektedir.
Peki çek ve bonoda ciro, aval ve imza sahiplerinin sorumluluğu nasıl belirlenir?
Çek ve Bono Arasındaki Temel Fark Nedir?
Çek ve bono, kambiyo senedi olarak adlandırılan kıymetli evrak türleridir.
Çek, kural olarak bankaya hitaben düzenlenen ve görüldüğünde ödenmesi gereken bir ödeme aracıdır.
Bono (emre muharrer senet) ise düzenleyenin belirli bir tarihte belirli bir bedeli ödemeyi taahhüt ettiği kambiyo senedidir.
Her iki senet de ödenmediğinde kambiyo senetlerine özgü icra takibine konu olabilir.
Ciro Nedir?
Ciro, senetten doğan hakkın başka bir kişiye devredilmesini sağlayan imzalı beyandır.
Bir başka ifadeyle senedi elinde bulunduran kişi, arkasını imzalayarak senedi başka bir kişiye devredebilir.
Ancak her ciro aynı sonucu doğurmaz.
Ciro Türleri Nelerdir?
Uygulamada üç temel ciro türü bulunmaktadır.
Temlik Cirosu
En yaygın ciro türüdür.
Senetten doğan alacak başka bir kişiye devredilir ve yeni hamil senetten doğan hakları kullanabilir.
Tahsil Cirosu
Bu ciroda senet devredilmez.
Senedi alan kişi yalnızca tahsil işlemlerini yürütmek üzere yetkilendirilmiş olur.
Rehin Cirosu
Senet, bir borcun teminatı olarak rehin amacıyla ciro edilir.
Bu durumda senedin devri değil, teminat fonksiyonu ön plana çıkar.
Beyaz Ciro Nedir?
Uygulamada en çok karşılaşılan ciro türlerinden biri de beyaz cirodur.
Beyaz ciroda, ciranta yalnızca imza atar ve senedin kime devredildiği yazılmaz.
Bu durumda senedi elinde bulunduran kişi, kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde hamil sıfatıyla işlem yapabilir.
Ancak beyaz ciro atarken, senedin kimlerin eline geçebileceği öngörülemeyeceğinden dikkatli olunmalıdır.
Aval Nedir?
Aval, kambiyo senetlerine özgü bir teminat türüdür.
Basit ifadeyle aval veren kişi, senetteki belirli bir borçlu lehine ödeme garantisi üstlenmiş olur.
Bu nedenle birçok kişi “Sadece kefil oldum.” düşüncesiyle aval vermektedir. Oysa aval, adi kefaletten farklı sonuçlar doğurur.
Aval veren kişi (avalist), garanti verdiği kişinin sorumluluğuna bağlı olarak senetten doğan borçtan sorumlu olabilir.
Aval Veren Kişinin Sorumluluğu Ne Kadardır?
Aval veren kişi, garanti verdiği kişinin borcundan dolayı sorumluluk altına girer.
Bu nedenle;
- “Ben parayı almadım.”
- “Borç bana ait değil.”
- “Sadece yardımcı olmak için imzaladım.”
- şeklindeki savunmalar her zaman sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- Aval verilmeden önce senedin içeriğinin ve hukuki sonuçlarının mutlaka değerlendirilmesi gerekir.
Senette İmzası Bulunan Kişiler Sorumlu Olur mu?
Evet.
Kambiyo senetlerinde;
- Düzenleyen,
- Cirantalar,
- Aval verenler,
- kanunda öngörülen şartlar altında sorumluluk altına girebilir.
- Bu sorumluluk çoğu zaman müteselsil (zincirleme) niteliktedir.
- Yani alacaklı, kanuni şartlar gerçekleştiğinde sorumluların birinden veya birkaçından birlikte alacağını talep edebilir.
Senedin Geçerli Olması İçin Hangi Şartlar Gerekir?
Her belge bono veya çek sayılmaz.
Kanunda öngörülen zorunlu unsurların bulunmaması hâlinde belge kambiyo senedi niteliğini kaybedebilir.
Örneğin;
- Zorunlu imzaların bulunmaması,
- Kanunen gerekli kayıtların eksik olması,
- Senedin türüne göre zorunlu şekil şartlarının gerçekleşmemesi,
- hukuki sonuçları değiştirebilir.
- Bu nedenle senedin yalnızca üzerinde “bono” veya “çek” yazması yeterli değildir.
Çek veya Bono Ödenmezse Ne Olur?
Vadesinde veya ibraz süresinde ödeme yapılmaması hâlinde alacaklı;
- Kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatabilir,
- Gerekli şartlar varsa protesto ve diğer işlemleri gerçekleştirebilir,
- Kanunun tanıdığı diğer hukuki yollara başvurabilir.
- Takip başladıktan sonra borçluların itiraz süreleri oldukça kısa olduğundan, tebligatın bekletilmeden değerlendirilmesi önemlidir.
Kayseri’de Uygulamada En Sık Karşılaşılan Sorunlar
Kayseri Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren birçok işletme ile toptan ticaret yapan firmalar arasında çek ve bono kullanımı yaygınlığını sürdürmektedir.
Özellikle mobilya sektöründe mal teslimi karşılığında alınan bonoların birkaç kez ciro edilmesi nedeniyle, senedin ilk düzenlenmesinden haberi olmayan kişilerin de sonradan kambiyo takibiyle karşılaşabildiği görülmektedir.
Yine uygulamada, dostluk ilişkisi nedeniyle başka bir şirket sahibinin bonosuna aval veren kişilerin, senet ödenmediğinde kendileri hakkında da icra takibi başlatıldığını öğrendikleri dosyalarla sıkça karşılaşılmaktadır.
Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar
En büyük hata, boş senede veya içeriği okunmadan düzenlenmiş senede imza atmaktır.
Bir diğer hata ise aval ile adi kefaletin aynı şey olduğunun düşünülmesidir. Oysa aval, kambiyo hukukuna özgü farklı sonuçlar doğurur.
Ayrıca birçok kişi, “Sadece ciro attım, artık sorumluluğum kalmadı.” düşüncesiyle hareket etmektedir. Ancak cironun türü ve senedin hukuki durumu dikkate alınmadan böyle bir sonuca varılması doğru değildir.
İmza atmadan önce senedin hukuki niteliğinin ve doğuracağı sonuçların mutlaka değerlendirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Arkadaşım için bonoya aval verirsem bana da icra gelebilir mi?
Evet. Aval veren kişi, kanunda öngörülen şartlar altında senetten doğan sorumlulukla karşılaşabilir.
Beyaz ciro atmak riskli midir?
Beyaz ciro, senedin kolay devredilebilmesini sağlar. Bu nedenle senedin kimlerin eline geçeceği öngörülemeyebileceğinden dikkatli olunmalıdır.
Senette sadece imzam var, borç bana ait değil. Yine de sorumlu olur muyum?
İmzanın hangi sıfatla atıldığına göre hukuki durum değişebilir. Aval, düzenleyen veya ciranta sıfatları farklı sonuçlar doğurur.
Çek veya bono ödenmezse doğrudan icra takibi yapılabilir mi?
Kanundaki şartların gerçekleşmesi hâlinde kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatılması mümkündür.
Çekte veya bonoda eksik bilgi varsa senet geçersiz olur mu?
Her eksiklik aynı sonucu doğurmaz. Kanunda zorunlu unsur olarak düzenlenen kayıtların bulunmaması hâlinde kambiyo senedi niteliği etkilenebilir.
Sonuç
Çek ve bono, ticari hayatın en önemli ödeme araçları arasında yer almaktadır. Ancak ciro atmak, aval vermek veya senede imza koymak, birçok kişinin düşündüğünden çok daha önemli hukuki sonuçlar doğurabilir. Özellikle müteselsil sorumluluk sistemi nedeniyle, borç size ait olmasa bile belirli şartlarda ödeme yükümlülüğüyle karşılaşmanız mümkündür.
Kayseri’de ticaret yapan kişi ve şirketlerin, çek veya bono düzenlemeden ya da başkasının senedine imza atmadan önce hukuki sonuçları değerlendirmesi ileride doğabilecek ciddi uyuşmazlıkların önüne geçebilir. Bu süreçte bir Kayseri ticaret hukuku avukatı veya kambiyo avukatı Kayseri alanında çalışan bir hukukçudan destek alınması hak kaybını önleyecektir.
⸻
Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa DAĞLI (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız.
Yasal Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınız için bir avukata danışınız.