Sosyal medya hesabınızda yayımladığınız fotoğrafı ertesi gün başka bir işletmenin reklamında görmek, yalnızca "emeğe saygısızlık" değildir. İçeriğin eser niteliği taşıması ve kullanımın izne dayanmaması hâlinde mali ve manevi haklarınız ihlal edilmiş olabilir.
Kısa Cevap
Fotoğrafınız, videonuz, yazınız veya tasarımınız internette izinsiz kullanılıyorsa içeriği hemen sildirmeden önce bağlantı, tarih, kullanıcı adı ve ticari kullanımı gösteren delilleri saklayın. Noter veya e-Tespit yoluyla kullanımın kayıt altına alınması değerlendirilebilir. Ardından ihlalde bulunana ihtar gönderilmesi, platformdan kaldırma istenmesi, ihlalin durdurulması ve tazminat davası açılması; şartları varsa savcılığa şikâyet yoluna gidilmesi mümkündür.
İnternetteki Her İçerik Telif Hakkıyla Korunur mu?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na göre bir fikrî ürünün eser sayılabilmesi için sahibinin hususiyetini, yani kişisel ve özgün özelliklerini taşıması; şekillenmiş olması ve kanunda sayılan eser türlerinden birine girmesi gerekir.
Özgün makaleler ve senaryolar ilim ve edebiyat eseri, estetik nitelik taşıyan fotoğraflar güzel sanat eseri, özgün videolar ise koşullarına göre sinema eseri olarak korunabilir. Grafik, katalog, internet sitesi tasarımı ve sosyal medya görseli de ortaya konuluş biçimine göre koruma görebilir.
Bununla birlikte her kısa cümle, sıradan ürün fotoğrafı veya basit fikir otomatik olarak eser değildir. Eser niteliği bulunmasa bile haksız rekabet, kişilik hakkı, sözleşme veya fotoğraf üzerindeki diğer hukuki korumalar gündeme gelebilir. Kültür ve Turizm Bakanlığının telif hakları açıklamasında eser için aranan temel şartlar ayrıntılı biçimde belirtilmektedir.
Telif Hakkının Doğması İçin Tescil Gerekir mi?
Telif hakkı, eser meydana getirildiği anda doğar; kural olarak önceden tescil veya noter onayı gerekmez. Ancak uyuşmazlık çıktığında eseri kimin ve hangi tarihte oluşturduğunun ispatlanması gerekir.
Ham fotoğraf dosyaları, video proje kayıtları, taslak metinler, düzenleme geçmişi, e-postalar ve eserin ilk yayımlandığı tarih bu bakımdan önemlidir. İsteğe bağlı kayıt-tescil işlemi hakkı doğurmaz fakat hak sahipliğinin ispatını kolaylaştırabilir.
Eser Sahibinin Mali ve Manevi Hakları Nelerdir?
Mali Haklar
Eseri çoğaltma, yayma, işleme, temsil etme ve dijital ortam dâhil umuma iletme yetkileri eser sahibine aittir. Bir fotoğrafın işletme reklamında kullanılması, videonun başka hesapta yeniden yayımlanması veya blog yazısının bir internet sitesine kopyalanması bu haklara müdahale edebilir.
İnternetten indirilmiş olması, içeriğin ücretsiz olduğu anlamına gelmez. "Kaynak: internet" yazılması veya eser sahibinin adının belirtilmesi de gerekli kullanım izninin yerine geçmez.
Manevi Haklar
Eser sahibi, eserin ne zaman ve nasıl yayımlanacağına karar verebilir; adının belirtilmesini isteyebilir ve eserde itibarını zedeleyecek değişikliklere karşı çıkabilir. Fotoğrafın kırpılması, filigranın kaldırılması veya yazının başka birinin adıyla yayımlanması manevi hakları da ihlal edebilir.
Hangi Kullanımlar Telif Hakkı İhlali Oluşturabilir?
Melikgazi'deki bir işletmenin Kayseri'de çalışan bir fotoğrafçının çekimini izinsiz şekilde Instagram reklamına dönüştürmesi ticari kullanım niteliğindedir. Talas'taki bir haber sitesinin başka bir yazara ait makaleyi tamamen kopyalayıp kendi içeriği gibi sunması da çoğaltma ve umuma iletim haklarını ihlal edebilir.
Alıntı yapılması her durumda yasak değildir. Ancak alıntının amacı, kapsamı, kullanılan bölümün oranı ve kaynak gösterme biçimi FSEK'teki şartlara uygun olmalıdır. "Yüzde şu kadarını kullanmak serbesttir" şeklinde genel bir kural yoktur. Bakanlık da alıntı sınırının her olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerektiğini açıklamaktadır.
İzinsiz Kullanım Fark Edildiğinde İlk Ne Yapılmalı?
Önce Delili Koruyun
İhlalde bulunan kişiye mesaj göndermeden önce:
- Sayfanın tam internet adresini kaydedin.
- Kullanıcı adı, tarih ve paylaşımın tamamını görüntüleyin.
- İçeriğin reklamda kullanıldığını gösteren kayıtları alın.
- Görüntülenme, beğeni ve satış bağlantılarını belgeleyin.
- Eserin size ait olduğunu gösteren ham dosyaları saklayın.
Sıradan ekran görüntüsü yardımcıdır; ancak sayfa sonradan değiştirilebilir. Türkiye Noterler Birliğinin e-Tespit sistemi, internet sayfasındaki içeriğin noterlik üzerinden kayıt altına alınmasına imkân sağlar. Gerektiğinde mahkemeden delil tespiti de istenebilir.
İhtar ve İçeriğin Kaldırılması
Deliller korunduktan sonra içerik sahibine, platforma veya ilgili hizmet sağlayıcıya yazılı bildirim gönderilebilir. Bildirimde eser, hak sahipliği, ihlal oluşturan kullanım ve kaldırılması istenen bağlantılar açıkça gösterilmelidir.
FSEK'in dijital ihlallere ilişkin hükümleri kapsamında içerikten çıkarma prosedürü uygulanabilir. Olayın niteliğine göre mahkemeden ihtiyati tedbir, ihlalin durdurulması veya erişimin engellenmesi yönünde karar verilmesi de talep edilebilir. Ancak her telif iddiasının doğrudan tüm siteye erişim engeli doğuracağı düşünülmemelidir; tedbir ölçülü olmalıdır.
Tazminat ve Diğer Hukuk Davaları
Eser sahibi, izinsiz kullanımın durdurulmasını, sonuçlarının giderilmesini ve şartları oluşmuşsa maddi veya manevi tazminat isteyebilir. FSEK'te izinsiz kullanım nedeniyle sözleşme yapılsaydı talep edilebilecek bedel veya rayiç bedel üzerinden özel bir bedel talebi de düzenlenmiştir.
Talep miktarı otomatik değildir. Kullanım süresi, ticari amaç, erişilen kitle, eserin piyasa değeri ve ihlalin ağırlığı birlikte değerlendirilir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, telif ihlalinde hukuk ve ceza yollarının kullanılabileceğini belirtmektedir.
Telif İhlalinde Savcılığa Başvurulabilir mi?
Hak sahibinin yazılı izni olmadan eserin çoğaltılması, dağıtılması, yayımlanması, dijital ortamda umuma iletilmesi veya başkasına ait esere kendi eseri gibi ad konulması, koşulları varsa cezai sorumluluk doğurabilir.
Ceza süreci şikâyete bağlı özel şartlar içerir. Bu nedenle hak sahipliğini ve ihlali gösteren belgelerin başvuruya eklenmesi gerekir. Ceza şikâyeti ile hukuk davası aynı amaca hizmet etmez; biri cezai sorumluluğu, diğeri ihlalin durdurulması ve zararın giderilmesini hedefler.
Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar
- Delil almadan kaldırma mesajı göndermek: İçerik silindiğinde ihlalin kapsamını ispatlamak zorlaşabilir.
- "Kaynak gösterilmiş, dava açılamaz" sanmak: Kaynak göstermek, kullanım izni bulunmadığında tek başına yeterli değildir.
- Sosyal medyaya yüklenen içeriğin serbest olduğunu düşünmek: Platformda paylaşım yapmak, herkese sınırsız ticari kullanım hakkı vermez.
- Eser sahipliğini belgelendirmemek: Ham dosya, taslak ve tarih kayıtları korunmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Instagram'daki fotoğrafımı başka hesap paylaşabilir mi?
Paylaşımın biçimi, amacı, platform şartları ve izin durumu incelenir. Fotoğrafı indirerek kendi reklamında kullanmak, sıradan paylaşım özelliğinden farklıdır.
Fotoğrafta filigran olmaması telif hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Filigran korumanın şartı değildir; fakat sahipliğin ve izinsiz kullanımın ispatını kolaylaştırabilir.
Yapay zekâyla değiştirilen fotoğraf yine ihlal sayılır mı?
Asıl eserden yararlanma düzeyi ve ortaya çıkan çalışmanın niteliği değerlendirilir. Küçük değişiklikler yapmak izinsiz kullanımı kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez.
İçerik kaldırılmışsa tazminat istenebilir mi?
İçeriğin sonradan kaldırılması önceki ihlali otomatik olarak ortadan kaldırmaz. İhlal ve zarar delillendirilebiliyorsa tazminat değerlendirilebilir.
Sonuç
Telif uyuşmazlığında ilk adım öfkeli bir mesaj değil, ihlalin sağlam biçimde kayda alınmasıdır. Eser sahipliğinizi gösteren dosyaları koruyun; kullanımın kaldırılması, ihtar, tazminat ve ceza yollarını olayın niteliğine göre birlikte değerlendirin. Bir Kayseri telif hakkı avukatı veya eser sahibi hakları avukatı Kayseri merkezli ihlallerde doğru talep ve delil düzeninin kurulmasına yardımcı olabilir.
Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa DAĞLI (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız. YD Hukuk ve Danışmanlık, Kayseri'de faaliyet göstermektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir.