Çalışma hayatında işçilerin en çok merak ettiği konuların başında kıdem tazminatı hakkı gelmektedir. Özellikle emeklilik yaşını beklemeden işten ayrılmak isteyen çalışanlar açısından, yaş dışındaki emeklilik şartlarının sağlanması halinde kıdem tazminatı alınabilmesi önemli bir hak olarak karşımıza çıkmaktadır.
1475 sayılı İş Kanunu'nun halen yürürlükte bulunan 14. maddesi uyarınca, belirli şartları taşıyan işçiler emeklilik için gerekli yaş şartını henüz tamamlamamış olsalar bile kıdem tazminatına hak kazanabilmektedir. Uygulamada birçok çalışan, SGK'dan alınacak "Kıdem Tazminatı Alabilir" yazısının nasıl temin edileceğini, hangi prim günü ve sigortalılık süresi şartlarının aranacağını ve işverenin kıdem tazminatı ödemek zorunda olup olmadığını merak etmektedir.
Özellikle iş sözleşmesinin sona erdirilmesi ve kıdem tazminatının tahsili süreçlerinde hak kaybı yaşanmaması adına bir Kayseri İş Avukatı tarafından hukuki değerlendirme yapılması büyük önem taşımaktadır.
Kıdem Tazminatı Alma Şartları Nelerdir?
1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca işçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için öncelikle aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması gerekmektedir.
Bunun yanında iş sözleşmesinin kanunda belirtilen nedenlerden biriyle sona ermiş olması şarttır.
İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabileceği başlıca durumlar şunlardır:
- İşveren tarafından haksız nedenle iş sözleşmesinin feshedilmesi,
- İşçi tarafından haklı nedenle fesih yapılması,
- Erkek işçinin askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması,
- Kadın işçinin evlendikten sonra bir yıl içerisinde kendi isteğiyle işten ayrılması,
- İşçinin yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı almak amacıyla işten ayrılması,
- İşçinin vefatı nedeniyle iş sözleşmesinin sona ermesi,
- Emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması nedeniyle işçinin işten ayrılması.
Uygulamada en sık karşılaşılan durumlardan biri, işçinin emeklilik için gerekli prim günü ve sigortalılık süresini tamamlamasına rağmen yaş şartını henüz sağlayamamış olmasıdır. Kanun koyucu bu durumda işçiye kıdem tazminatını alarak işten ayrılma hakkı tanımıştır.
Yaş Dışındaki Emeklilik Şartlarıyla Kıdem Tazminatı Alınabilir Mi?
1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinin 5. fıkrasına göre, işçi emeklilik için gerekli prim ödeme gün sayısını ve sigortalılık süresini tamamlamış ancak yaş şartını henüz yerine getirmemişse, kendi isteğiyle iş sözleşmesini sona erdirerek kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmektedir.
Bu hakkın kullanılabilmesi için gerekli şartlar, sigortalının ilk işe giriş tarihine göre değişiklik göstermektedir.
08.09.1999 Tarihinden Önce Sigortalı Olanların Kıdem Tazminatı Hakkı
08.09.1999 tarihinden önce sigortalı olarak çalışmaya başlayan işçiler;
- 15 yıllık sigortalılık süresini,
- 3600 prim gününü,
tamamladıkları takdirde yaş şartını beklemeksizin kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilmektedir.
08.09.1999 – 30.04.2008 Tarihleri Arasında Sigortalı Olanların Kıdem Tazminatı Hakkı
Bu dönemde sigortalı olan işçiler için iki farklı seçenek bulunmaktadır:
Birinci Seçenek
- 7000 prim gününün tamamlanması
İkinci Seçenek
- 25 yıllık sigortalılık süresi,
- 4500 prim günü
şartlarının birlikte sağlanması.
Bu şartlardan herhangi birini yerine getiren işçiler, yaş şartını beklemeksizin kıdem tazminatı alabilmektedir.
01.05.2008 Tarihinden Sonra Sigortalı Olanların Kıdem Tazminatı Hakkı
01.05.2008 tarihinden sonra sigortalı olan çalışanlar için de yaş şartını beklemeden kıdem tazminatı alma imkânı bulunmaktadır.
Bu kapsamda işçinin;
- 7200 prim gününü tamamlaması veya
- Kanunda öngörülen kademeli prim günü şartlarını sağlaması
gerekmektedir.
Sigortalılık başlangıç tarihine göre gerekli prim gün sayıları şu şekildedir:
Sigortalılık Başlangıcı Gerekli Prim Gün Sayısı01.05.2008 – 31.12.2008460001.01.2009 – 31.12.2009470001.01.2010 – 31.12.2010480001.01.2011 – 31.12.2011490001.01.2012 – 31.12.2012500001.01.2013 – 31.12.2013510001.01.2014 – 31.12.2014520001.01.2015 – 31.12.2015530001.01.2016 ve sonrası 5400
SGK'dan Kıdem Tazminatı Yazısı Nasıl Alınır?
Yaş dışındaki emeklilik şartlarını sağlayan işçinin doğrudan işten ayrılması yeterli değildir. Öncelikle Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan "Kıdem Tazminatı Alabilir" yazısını alması gerekmektedir.
Bunun için işçi, SGK İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine başvuruda bulunmalıdır.
SGK tarafından yapılan incelemede;
- Sigortalılık süresi,
- Prim ödeme gün sayısı,
- Hizmet birleştirmeleri,
- Borçlanma süreleri,
- Fiili hizmet süresi zamları,
- İtibari hizmet süreleri
dikkate alınmaktadır.
Şartların sağlandığının tespit edilmesi halinde SGK tarafından işçiye kıdem tazminatına esas resmi yazı verilmektedir.
SGK Yazısı Alındıktan Sonra Ne Yapılmalıdır?
SGK'dan alınan yazı tek başına yeterli değildir. İşçinin bu belgeyi bir dilekçe ekinde işverenine sunarak iş sözleşmesini yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamladığı gerekçesiyle sona erdirdiğini bildirmesi gerekmektedir.
Bu bildirimin ardından işverenin, işçinin kıdem süresine göre hesaplanan kıdem tazminatını ödemesi zorunludur.
Kıdem tazminatının ödenmemesi halinde işçi dava açma veya arabuluculuk yoluna başvurma hakkına sahiptir. Bu süreçlerde bir Kayseri İş Avukatı tarafından hukuki destek alınması, hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
İşten Çıkış Kodu Ne Olmalıdır?
Yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlayarak kıdem tazminatı alan işçiler için SGK işten çıkış kodu;
"14 - Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması"
olarak bildirilmelidir.
Bu şekilde işten ayrılan işçilerin;
- İhbar tazminatı talep etme hakları bulunmamaktadır.
- İşsizlik maaşı alma hakları bulunmamaktadır.
Sonuç
Kıdem tazminatı, çalışanlara kanunla tanınmış en önemli işçilik haklarından biridir. Emeklilik için gerekli yaş şartı henüz tamamlanmamış olsa bile, sigortalılık süresi ve prim günü şartlarının yerine getirilmesi halinde işçiler SGK'dan "Kıdem Tazminatı Alabilir" yazısı alarak iş sözleşmelerini sona erdirebilir ve kıdem tazminatlarını talep edebilirler.
Ancak her çalışanın sigortalılık başlangıç tarihi, prim günü ve hizmet süresi farklılık gösterdiğinden, somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle özellikle kıdem tazminatı hesaplamaları, işten ayrılış işlemleri ve olası uyuşmazlıklarda bir Kayseri İş Avukatı desteği alınması, çalışanların haklarını güvence altına almaları açısından önem taşımaktadır.
Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa DAĞLI (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız.