Vesayet ve Kısıtlılık: Yaşlı/Hasta Yakının İşlemlerini Yönetmek (2026 Güncel Rehber)
“Alzheimer hastası olan babam artık bankaya gidemiyor. Annem felç geçirdiği için evini satamıyor. Hastane işlemlerini ve resmi kurum başvurularını çocukları olarak biz yapabilir miyiz?”
Hayır. Yakın akraba olmak tek başına başkasının malvarlığı üzerinde işlem yapma veya resmi kurumlarda onu temsil etme yetkisi vermez. Özellikle yaşlılık, demans, Alzheimer, akıl hastalığı veya benzeri nedenlerle kişinin kendi işlerini yönetememesi durumunda çoğu zaman vesayet (vasi atanması) sürecinin işletilmesi gerekir.
Peki vesayet nedir, kimler hakkında uygulanır ve vasi nasıl atanır?
Vesayet (Kısıtlılık) Nedir?
Vesayet; kendi haklarını koruyamayacak durumda bulunan kişilerin mahkeme kararıyla korunmasını sağlayan hukuki kurumdur.
Mahkeme tarafından hakkında vesayet kararı verilen kişiye kısıtlı, onu temsil etmek üzere görevlendirilen kişiye ise vasi denir.
Vasi, vesayet makamının denetimi altında görev yapar.
Kimler Hakkında Vesayet Kararı Verilebilir?
Türk Medeni Kanunu’nda belirli hâllerde kısıtlama kararı verilebilmektedir.
Örneğin;
- Akıl hastalığı,
- Akıl zayıflığı,
- İleri derecede demans,
- Alzheimer hastalığı,
- Savurganlık,
- Alkol veya uyuşturucu bağımlılığı,
- Kötü yaşam tarzı nedeniyle ailesini zarara uğratma,
- Uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı ceza,
- gibi durumlarda mahkeme tarafından vesayet kararı verilebilir.
- Her hastalık otomatik olarak vesayet sebebi değildir. Mahkeme, sağlık kurulu raporları ve tüm dosya kapsamını birlikte değerlendirir.
Vasi Nasıl Atanır?
Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir.
Başvuru üzerine mahkeme;
- Sağlık kurulu raporlarını,
- Tanık beyanlarını,
- Gerekli diğer delilleri,
- inceledikten sonra uygun görürse vasi tayin eder.
- Öncelikle yakın akrabalara öncelik verilmekle birlikte, her olay kendi şartlarına göre değerlendirilmektedir.
Vasinin Görevleri Nelerdir?
Vasi yalnızca imza atan kişi değildir.
Başlıca görevleri;
- Kısıtlının malvarlığını korumak,
- Banka işlemlerini yürütmek,
- Resmî kurumlarda temsil etmek,
- Gerekli davaları açmak veya takip etmek,
- Gelir ve giderleri yönetmek,
- Mahkemeye hesap vermek,
- şeklinde özetlenebilir.
- Vasi, kısıtlının yararını gözetmek zorundadır.
Vasi Her İşlemi Tek Başına Yapabilir mi?
Hayır.
Bazı önemli işlemler için vesayet makamından ayrıca izin alınması gerekir.
Örneğin;
- Taşınmaz satışı,
- Taşınmaz alınması,
- Bazı yüksek değerli malvarlığı işlemleri,
- Belirli hukuki tasarruflar,
- mahkemenin iznine tabidir.
- İzinsiz yapılan işlemler hukuken geçersiz hâle gelebilir.
Kısıtlının Malvarlığı Nasıl Korunur?
Vesayet sisteminin temel amacı kısıtlının malvarlığını korumaktır.
Bu nedenle;
- Gelirler kayıt altına alınır,
- Harcamalar denetlenir,
- Gerektiğinde hesap istenir,
- Mahkemeye düzenli bilgi verilir.
- Vasi, kendi menfaatini değil kısıtlının menfaatini gözetmek zorundadır.
Kayseri’de En Çok Hangi Durumlarda Vesayet Davası Açılıyor?
Kayseri’de özellikle ileri yaş nedeniyle ortaya çıkan demans ve Alzheimer hastalıkları sebebiyle çok sayıda vesayet davası açılmaktadır.
Örneğin;
Kayseri Şehir Hastanesinde Alzheimer tanısı konulan yaşlı bir kişinin banka hesaplarının yönetilebilmesi veya Melikgazi’de bulunan taşınmazının satılabilmesi için Sulh Hukuk Mahkemesinden vasi atanması talep edilebilmektedir.
Benzer şekilde Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinden alınan sağlık kurulu raporları da uygulamada vesayet dosyalarında önemli deliller arasında yer almaktadır.
Kısıtlının Yaptığı İşlemler Geçerli midir?
Bu soru olayın özelliklerine göre değişmektedir.
Kısıtlama kararından önce ve sonraki işlemler farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.
Özellikle ayırt etme gücü bulunmayan kişilerin yaptığı bazı hukuki işlemler geçersiz sayılabilir.
Bu nedenle her olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Vesayet Makamının Denetimi
Vasi tamamen serbest değildir.
Sulh Hukuk Mahkemesi;
- Gerektiğinde hesap ister,
- Belgeleri inceler,
- Şikâyetleri değerlendirir,
- Görevini kötüye kullanan vasiyi görevden alabilir.
- Dolayısıyla vasilik önemli haklar verdiği kadar ciddi sorumluluklar da yüklemektedir.
Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar
En sık hata, çocukların anne veya babalarının banka hesaplarında serbestçe işlem yapabileceklerini düşünmeleridir. Yakın akrabalık tek başına temsil yetkisi vermez.
Bir diğer hata ise sağlık raporu alınmasının yeterli olduğunun sanılmasıdır. Çoğu durumda ayrıca mahkeme kararı gerekmektedir.
Bazı vasiler ise mahkemeden izin alınması gereken işlemleri doğrudan gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Bu durum hukuki sorunlara yol açabilir.
Ayrıca düzenli hesap verme yükümlülüğünün ihmal edilmesi de uygulamada sık karşılaşılan problemlerden biridir.
Sık Sorulan Sorular
Vasi olmak için kardeşlerin onayı gerekir mi?
Her olayın şartları farklıdır. Mahkeme tüm yakınların durumunu değerlendirerek karar verir.
Vasi banka hesabından para çekebilir mi?
Kısıtlının yararı doğrultusunda ve kanuni sınırlar içerisinde işlem yapabilir. Bazı işlemler için mahkeme izni gerekir.
Alzheimer hastası olan herkes kısıtlanır mı?
Hayır. Hastalığın derecesi ve kişinin fiil ehliyeti mahkemece değerlendirilir.
Vasi taşınmaz satabilir mi?
Kural olarak mahkemenin izni olmadan satamaz.
Vasilik ömür boyu devam eder mi?
Hayır. Kısıtlama sebebi ortadan kalkarsa mahkeme vesayeti kaldırabilir.
Sonuç
Vesayet kurumu, yaşlı veya hasta kişilerin haklarını korumayı amaçlayan önemli bir hukuki mekanizmadır. Ancak vasi atanması, malvarlığının yönetimi ve mahkeme izinleri teknik ayrıntılar içeren süreçlerdir. Yapılacak küçük bir hata hem kısıtlının hem de vasinin ciddi hak kayıpları yaşamasına neden olabilir.
Özellikle Kayseri’de yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte vesayet davaları da her geçen yıl çoğalmaktadır. Sürecin doğru yürütülebilmesi için Kayseri aile avukatı veya vesayet avukatı Kayseri alanında çalışan bir hukukçudan destek alınması önem taşımaktadır.
⸻
Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa DAĞLI (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız.
Yasal Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir.