İŞARET VE ENGEL KOYMAMA SUÇU VE CEZASI (2026 GÜNCEL REHBER)
“Mahallenizde su veya kanalizasyon çalışması nedeniyle yol kazıldı. Akşam olduğunda çalışma durdu ancak açılan çukurun etrafına ne bariyer konuldu ne de uyarı levhası bırakıldı. Gece eve dönerken bir motosiklet sürücüsü çukuru fark edemeyip kaza yaptı. Böyle bir durumda yalnızca tazminat mı gündeme gelir, yoksa ceza sorumluluğu da doğar mı?”
Kayseri’de özellikle altyapı, su, kanalizasyon, doğalgaz ve elektrik çalışmaları sırasında vatandaşların en çok şikâyet ettiği konulardan biri, çalışma alanlarının yeterince güvenli hâle getirilmemesidir. Türk Ceza Kanunu’nun 178. maddesi, herkesin gelip geçtiği yerlerde yapılan çalışmalarda ortaya çıkan tehlikelerin önlenmesi amacıyla gerekli işaret ve engelleri koymayan veya mevcut işaretleri kaldıran kişileri cezalandırmaktadır.
Peki bu suç hangi durumlarda oluşur?
İŞARET VE ENGEL KOYMAMA SUÇU NEDİR?
Türk Ceza Kanunu’nun 178. maddesine göre;
Herkesin gelip geçtiği yerlerde yapılmakta olan işlerden veya bırakılan eşyadan doğan tehlikeyi önlemek için gerekli işaret veya engelleri koymayan, konulmuş olan işaret veya engelleri kaldıran ya da bunların yerini değiştiren kişi, iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
Kanunun amacı, bir zarar meydana geldikten sonra değil, insanların zarar görmesini önlemektir.
Bu nedenle güvenlik tedbirlerinin alınmaması, tek başına cezai sorumluluk doğurabilecek bir davranıştır.
BU SUÇUN OLUŞMASI İÇİN BİRİNİN YARALANMASI GEREKİR Mİ?
Hayır.
Bu suçun oluşması için mutlaka bir kişinin yaralanması veya ölmesi şart değildir.
Açılan kazının, bırakılan malzemenin veya yapılan çalışmanın insanlar açısından somut bir tehlike oluşturması yeterlidir.
Ancak gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle gerçekten bir kişi yaralanır veya hayatını kaybederse, olayın özelliklerine göre ayrıca taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçları da gündeme gelebilir.
KAYSERİ’DEN BİR ÖRNEK
Örneğin Kocasinan Belediyesi tarafından bir mahallede su ve kanalizasyon altyapısının yenilenmesi amacıyla kazı çalışması yapıldığını düşünelim.
Gün sonunda çalışma tamamlanmamış olmasına rağmen açılan çukurun etrafına yeterli bariyer konulmadığını, reflektör veya uyarı levhası bırakılmadığını varsayalım. Gece saatlerinde bölgeden geçen bir motosiklet sürücüsü çukuru fark edemeyerek kaza yapabilir ya da yaya olarak yürüyen bir kişi açılan kazıya düşebilir.
Böyle bir durumda yalnızca meydana gelen zarar değil, güvenlik tedbirlerini almakla yükümlü kişi veya kişilerin TCK’nın 178. maddesi kapsamında cezai sorumluluğu da gündeme gelebilir. Elbette her olayda sorumluluğun kimde olduğu; çalışmayı hangi kurumun veya yüklenici firmanın yürüttüğü, güvenlik önlemlerini alma yükümlülüğünün kime ait olduğu ve somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.
BU SUÇU KİM İŞLEYEBİLİR?
Bu suç yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenmez.
Örneğin;
- Belediye adına çalışan yüklenici firma,
- Altyapı yüklenicisi,
- İnşaat firması,
- Yol çalışmasını yapan kişi,
- Tehlike oluşturan eşyayı bırakan kişi,
şartları oluştuğu takdirde bu suçun faili olabilir.
Ayrıca daha önce konulmuş güvenlik bariyerlerini, dubaları veya uyarı levhalarını kaldıran ya da yerini değiştiren kişiler de aynı madde kapsamında sorumlu tutulabilir.
BELEDİYE HER OLAYDA CEZA SORUMLULUĞU TAŞIR MI?
Hayır.
Her olayda otomatik olarak belediyenin sorumlu olduğu söylenemez.
Çalışmanın hangi kurum tarafından yürütüldüğü, güvenlik önlemlerini alma yükümlülüğünün belediyede mi yoksa yüklenici firmada mı bulunduğu ve gerekli tedbirlerin gerçekten alınıp alınmadığı somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
Örneğin Kocasinan Belediyesi tarafından ihale edilen bir altyapı çalışmasının fiilen özel bir yüklenici tarafından yürütülmesi halinde, cezai sorumluluğun hangi kişi veya kurumlara ait olduğu soruşturma kapsamında yapılacak teknik inceleme sonucunda belirlenir.
HUKUKİ (TAZMİNAT) SORUMLULUĞU DA DOĞABİLİR Mİ?
Evet.
Gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmaması nedeniyle meydana gelen;
- Yaralanmalar,
- Araç hasarları,
- Ölüm olayları,
- Malvarlığı zararları,
bakımından şartları oluştuğu takdirde ayrıca idare hukuku veya özel hukuk hükümleri kapsamında tazminat sorumluluğu da doğabilir.
Dolayısıyla aynı olay hem ceza soruşturmasına hem de tazminat davasına konu olabilir.
BU SUÇ NASIL İSPATLANIR?
Bu suçlarda en sık kullanılan deliller şunlardır:
- Olay yeri fotoğrafları,
- Güvenlik kamerası kayıtları,
- Polis veya jandarma tutanakları,
- Belediye ve yüklenici firma kayıtları,
- Bilirkişi raporları,
- Tanık anlatımları,
- Trafik kaza tespit tutanakları.
Özellikle olay anına ait fotoğraf ve kamera görüntüleri, güvenlik önlemlerinin alınıp alınmadığının tespitinde büyük önem taşımaktadır.UYGULAMADA EN SIK YAPILAN HATALAR
En sık yapılan hata, bir kişinin yaralanmadığı durumlarda suçun oluşmayacağının düşünülmesidir. Oysa TCK’nın 178. maddesi, gerekli işaret ve engellerin konulmaması nedeniyle insanların hayatı veya sağlığı bakımından somut bir tehlike oluşturulmasını da cezalandırmaktadır.
Bir diğer hata ise meydana gelen her kazada doğrudan belediyenin sorumlu olduğunun düşünülmesidir. Oysa çalışmayı fiilen yürüten yüklenici firma, alt yüklenici veya güvenlik tedbirlerini almakla yükümlü diğer kişiler de şartları oluştuğunda cezai sorumluluk taşıyabilir.
Kayseri’de özellikle Kocasinan, Melikgazi ve Talas ilçelerinde yürütülen su, kanalizasyon, doğalgaz ve elektrik altyapı çalışmalarında vatandaşlar zaman zaman çalışma alanlarının yeterince güvenli hâle getirilmediğini iddia ederek şikâyette bulunmaktadır. Gerekli bariyerlerin, uyarı levhalarının veya gece görünürlüğünü sağlayacak reflektörlerin bulunmaması nedeniyle meydana gelen olaylarda, şartları oluştuğu takdirde hem TCK’nın 178. maddesi kapsamında ceza soruşturması hem de uğranılan zarara ilişkin tazminat süreci gündeme gelebilir.
SIK SORULAN SORULAR
ÇUKURUN ETRAFINDA HİÇBİR UYARI LEVHASI YOKTU. BU TEK BAŞINA SUÇ OLUŞTURUR MU?
Şartları oluştuğu takdirde evet. Herkesin kullandığı bir alanda gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmaması nedeniyle somut bir tehlike meydana gelmişse TCK’nın 178. maddesi uygulanabilir.
BİR KİŞİ YARALANMADIYSA YİNE DE CEZA SORUŞTURMASI AÇILIR MI?
Evet. Bu suçun oluşması için mutlaka yaralanma veya ölüm meydana gelmesi gerekmez. Tehlikenin ortaya çıkması yeterlidir.
BARİYERİ BAŞKASI KALDIRMIŞSA KİM SORUMLU OLUR?
Olayın özelliklerine göre bariyeri kaldıran kişi de TCK’nın 178. maddesi kapsamında sorumlu tutulabilir. Ayrıca güvenlik tedbirlerini alma yükümlülüğü bulunan kişiler yönünden de ayrı değerlendirme yapılır.
BELEDİYE ÇALIŞMASINDA MEYDANA GELEN KAZALARDA YALNIZCA TAZMİNAT MI İSTENEBİLİR?
Hayır. Şartları oluştuğunda hem ceza soruşturması yürütülebilir hem de meydana gelen zararlar için tazminat talep edilebilir.
GÖREVLİ MAHKEME HANGİSİDİR?
İşaret ve engel koymama suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.
SONUÇ
Yol, kaldırım ve altyapı çalışmalarında gerekli güvenlik önlemlerinin alınmaması, yalnızca idari bir eksiklik değildir. İnsanların hayatı ve sağlığı bakımından tehlike oluşturabilecek bu tür ihmaller, Türk Ceza Kanunu’nun 178. maddesi kapsamında cezai sorumluluk doğurabilir.
Kayseri’de özellikle Kocasinan, Melikgazi ve Talas ilçelerinde yürütülen altyapı çalışmalarında meydana gelen kazalarda, güvenlik önlemlerinin yeterli olup olmadığı her somut olay bakımından ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Bunun yanında meydana gelen zararın niteliğine göre tazminat sorumluluğu da gündeme gelebileceğinden, sürecin başından itibaren hukuki destek alınması hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
⸻
Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa DAĞLI (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız.
Yasal Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir.