İfadeye Çağrılmak Ne Demektir? İfade Vermeden Önce Bilmeniz Gerekenler
Hakkınızda bir şikâyet, suç duyurusu veya soruşturma bulunması halinde savcılık ya da kolluk birimleri tarafından ifadeye çağrılabilirsiniz. Uygulamada birçok kişi ifade verme sürecini yalnızca şüpheliler için geçerli sanmaktadır. Oysa ceza soruşturmalarında şüpheli, mağdur veya tanık sıfatıyla da ifadeye başvurulabilmektedir.
Özellikle soruşturmanın ilk aşamasında verilen ifadeler, dosyanın ilerleyen sürecini doğrudan etkileyebildiğinden, ifade vermeden önce hakların bilinmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle birçok kişi ifade öncesinde bir ceza avukatı veya Kayseri ceza avukatı desteği almayı tercih etmektedir.
İfadeye Çağrılmak Nedir?
İfadeye çağrılmak; savcılık, polis, jandarma veya diğer yetkili makamlar tarafından yürütülen bir soruşturma kapsamında kişinin beyanının alınması amacıyla resmi olarak davet edilmesidir.
Kişi;
- Şüpheli,
- Tanık,
- Mağdur (şikâyetçi)
sıfatlarından biriyle ifadeye çağrılabilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre ifade alma işlemi, soruşturma konusu olayın aydınlatılması amacıyla kişinin bilgisine başvurulmasıdır. Amaç, maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır.
İfade Vermek ile Sorgu Arasındaki Fark Nedir?
Uygulamada sıklıkla karıştırılan kavramlardan biri de ifade ile sorgu arasındaki farktır.
İfade verme, kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı tarafından gerçekleştirilir.
Sorgu ise yalnızca hâkim veya mahkeme tarafından yapılabilir.
Başka bir ifadeyle, karakolda veya savcılıkta verilen beyan ifade olarak adlandırılırken, hâkim önünde yapılan dinleme işlemi sorgu olarak kabul edilmektedir.
İfadeye Ne Zaman Çağrılır?
Bir kişi hakkında suç duyurusunda bulunulması, şikâyet yapılması veya kişinin bir olayın tanığı ya da mağduru olması halinde ifadeye çağrılması mümkündür.
Kanunda ifade alma işlemi için belirli bir gün veya saat sınırı bulunmamaktadır. Ancak yüksek yargı kararlarında, gece geç saatlerde veya kişiyi yıpratacak şekilde uzun süreli ifade alma işlemlerinin adil yargılanma hakkını ihlal edebileceği kabul edilmektedir.
İfadeye Çağırma Usulü Nasıldır?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145. maddesine göre ifadeye çağrılacak kişiye öncelikle davetiye gönderilmelidir.
Gönderilen davetiyede;
- Neden çağrıldığı,
- Hangi sıfatla ifadeye başvurulacağı,
- İfadenin alınacağı yer,
- Tarih ve saat,
açık şekilde belirtilmelidir.
Ayrıca davetiyede, mazeretsiz olarak gelinmemesi halinde zorla getirme kararı uygulanabileceğine ilişkin ihtarın da bulunması gerekmektedir.
İfadeye Gitmek Zorunlu Mudur?
Evet. Usulüne uygun şekilde yapılan çağrıya rağmen ifadeye gidilmemesi halinde Cumhuriyet savcısı veya hâkim tarafından zorla getirme kararı verilebilir.
Bununla birlikte telefon, mesaj veya faks yoluyla yapılan çağrılara uyulmaması durumunda doğrudan zorla getirme kararı uygulanamaz.
Bu nedenle resmi tebligat ile yapılan çağrıların dikkate alınması önemlidir.
Zorla Getirme Kararı Nedir?
Davetiyeye rağmen mazeretsiz şekilde ifade vermeye gitmeyen kişiler hakkında savcı veya hâkim tarafından zorla getirme kararı verilebilir.
Zorla getirme kararında;
- Kişinin kimliği,
- İfade konusu olay,
- Getirilme nedeni,
açık şekilde belirtilir.
Yakalanan kişi yol süresi hariç olmak üzere en geç 24 saat içerisinde ilgili savcılık veya mahkeme önüne çıkarılmalıdır.
İfade Sırasında Avukat Bulundurmak Mümkün Müdür?
İfade sırasında kişinin yanında avukat bulunması mümkündür.
Hatta uygulamada ilk ifade, soruşturmanın en kritik aşamalarından biri olduğundan, kişinin hak kaybı yaşamaması açısından bir ceza avukatı desteği alması son derece önemlidir.
Özellikle Kayseri ceza avukatı desteği ile yürütülen soruşturmalarda, kişinin haklarının korunması ve olası usul hatalarının önüne geçilmesi daha kolay olmaktadır.
Bazı durumlarda ise avukat bulunması zorunludur. Bunlar;
- Çocuk şüpheliler,
- Kendisini savunamayacak derecede malul kişiler,
- Sağır ve dilsiz kişiler,
- Alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar,
olarak sayılabilir.
İfade Sırasında Susma Hakkı Var Mıdır?
Hiç kimse kendi aleyhine delil oluşturmaya zorlanamaz.
Bu nedenle ifade alınmadan önce kişiye susma hakkı olduğu mutlaka hatırlatılmalıdır.
Şüpheli, yüklenen suç hakkında açıklama yapmak istemediğini belirterek susma hakkını kullanabilir. Bu durum kişinin aleyhine yorumlanamaz ve tek başına suçluluk göstergesi olarak kabul edilemez.
İfade Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
İfade verirken unutulmaması gereken en önemli konu, verilen ilk beyanların soruşturmanın ilerleyen aşamalarında karşılaştırma ölçütü olarak kullanılabilmesidir.
Bu nedenle;
- Olay anlatılırken çelişkili ifadelerden kaçınılmalı,
- Lehe olan hususlar mutlaka belirtilmeli,
- Delil toplanması talep edilmeli,
- İfade tutanağı dikkatlice okunmalı,
- Anlaşılmayan bölümler düzelttirilmeden imzalanmamalıdır.
İfade Alma Sırasında Yasak Olan Yöntemler
Kanun, ifade alma işlemi sırasında kişinin özgür iradesini ortadan kaldırabilecek yöntemleri açıkça yasaklamıştır.
Buna göre;
- İşkence,
- Kötü muamele,
- Tehdit,
- Aldatma,
- Yorma,
- İlaç verme,
- Bedensel veya ruhsal baskı,
kesin olarak yasaktır.
Bu yöntemlerle alınan ifadeler hukuka aykırı delil niteliğindedir ve mahkeme tarafından hükme esas alınamaz.
Ek İfade Nedir?
Soruşturma sırasında yeni deliller ortaya çıkabilir veya dosyada yeni gelişmeler yaşanabilir.
Bu durumda kişinin yeniden ifadesine ihtiyaç duyulabilir. Uygulamada buna "ek ifade" denilmektedir.
Kanuna göre ilk ifade kolluk tarafından alınabilse de ek ifade işlemi kural olarak Cumhuriyet savcısı tarafından gerçekleştirilmelidir.
Sonuç
İfadeye çağrılmak, ceza soruşturmasının en önemli aşamalarından biridir. Şüpheli, mağdur veya tanık sıfatıyla verilen ilk beyanlar, dosyanın geleceğini doğrudan etkileyebilir.
Bu nedenle ifade vermeden önce hakların bilinmesi, susma hakkının doğru kullanılması ve mümkünse deneyimli bir ceza avukatı desteği alınması büyük önem taşımaktadır. Özellikle ağır suçlamaların bulunduğu dosyalarda profesyonel hukuki yardım alınması, ilerleyen süreçlerde telafisi güç hak kayıplarının önüne geçebilecektir.
Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa DAĞLI (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız.