Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Cezası

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Cezası

Karşılıksız Çek Nedir? Karşılıksız Çek Düzenlemenin Hukuki Sonuçları

Ticari yaşamın en önemli ödeme araçlarından biri olan çek, güvenilirliği ve bankalar aracılığıyla tahsil edilebilmesi nedeniyle sıklıkla tercih edilmektedir. Ancak çekin bankaya ibraz edildiği tarihte hesapta yeterli bakiye bulunmaması durumunda çekin karşılıksız çıkması söz konusu olur. Bu durum hem hukuki hem de cezai sonuçlar doğurabilmektedir.

Özellikle ticari faaliyetlerde karşılaşılan karşılıksız çek sorunu, 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında düzenlenmiş olup, çek keşide eden kişi hakkında çeşitli yaptırımlar uygulanabilmektedir. Bu yazımızda karşılıksız çek düzenleme suçu, cezası ve yargılama süreci hakkında ayrıntılı bilgiler yer almaktadır.

Karşılıksız Çek Nedir?

Karşılıksız çek; çek hamili tarafından tahsil amacıyla bankaya sunulan çek bedelinin, hesapta yeterli karşılık bulunmaması nedeniyle tamamen veya kısmen ödenememesi durumudur.

Bankaya ibraz edilen çekin bedelinin tamamının veya bir kısmının karşılanamaması halinde banka tarafından "karşılıksızdır" işlemi yapılır ve bu durum belirli hukuki sonuçlar doğurur.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu Nedir?

5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında, çekin yasal ibraz süresi içerisinde bankaya sunulması sonucunda çek hakkında "karşılıksızdır" işlemi yapılmasına neden olan kişi hakkında cezai yaptırım uygulanabilmektedir.

Kanunun 5/1. maddesine göre;

Üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulan çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, çek hamilinin şikâyeti üzerine her bir çek bakımından bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmedilir.

Kanun ayrıca hükmedilecek adli para cezasının, çekin karşılıksız kalan kısmından daha düşük olamayacağını düzenlemiştir.

Örneğin 600.000 TL tutarındaki bir çekin karşılıksız kalması halinde verilecek adli para cezası 600.000 TL'nin altında olamayacaktır.

Karşılıksız Çek Suçunun Faili Kimdir?

Karşılıksız çek düzenleme suçunda sorumluluk yalnızca çeki imzalayan kişi ile sınırlı değildir. Kanun bazı durumlarda şirket yöneticilerine ve yetkililere de sorumluluk yüklemektedir.

Bu suçun faili olabilecek kişiler şunlardır:

• Çek hesabının sahibi olan gerçek kişi,
• Çek hesabı sahibi tüzel kişi adına çek düzenleyen yetkili kişiler,
• Sermaye şirketleri adına düzenlenen çeklerde yönetim organı üyeleri,
• Ticaret siciline kayıtlı şirket temsilcileri ve yetkilileri.

Karşılıksız Çek Şikâyeti Nasıl Yapılır?

Karşılıksız çıkan çekin hamili, ilgili çekin bankaya ibraz edilmesinden itibaren üç ay içerisinde şikâyet hakkını kullanmalıdır.

Şikâyet, yetkili İcra Ceza Mahkemesine sunulacak bir dilekçe ile yapılmaktadır. Sürenin geçirilmesi halinde şikâyet hakkı düşeceğinden sürecin dikkatle takip edilmesi gerekir.

Bu aşamada bir ceza avukatı veya Kayseri ceza avukatı desteği alınması hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından önem taşımaktadır.

Karşılıksız Çek Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Karşılıksız çek suçlarında görevli mahkeme İcra Ceza Mahkemesidir.

Yetkili mahkemeler ise;

• Şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi,
• Çek hesabı sahibinin yerleşim yeri mahkemesi,
• Çekin ibraz edildiği banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesi,
• Çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesidir.

Karşılıksız Çek Suçunda Hapis Cezası Var Mıdır?

Geçmiş yıllarda karşılıksız çek düzenlenmesi nedeniyle hapis cezası öngörülmekteydi. Ancak 6273 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında doğrudan hapis cezası uygulamasına son verilmiştir.

Günümüzde karşılıksız çek suçunda temel yaptırım adli para cezasıdır. Bununla birlikte adli para cezasının ödenmemesi halinde infaz hukukuna ilişkin farklı sonuçlar gündeme gelebilmektedir.

Karşılıksız Çek Suçunda Zamanaşımı Süresi

Karşılıksız çek nedeniyle yapılacak şikâyetlerde süreler büyük önem taşımaktadır.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 347. maddesi gereğince;

• Şikâyet hakkı, karşılıksız işlemin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde,
• Her durumda fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içerisinde kullanılmalıdır.

Bu sürelerin geçirilmesi halinde şikâyet hakkı ortadan kalkacaktır.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçundan Kurtulmak Mümkün Müdür?

Kanun, belirli şartların gerçekleşmesi halinde failin cezai sorumluluktan kurtulabilmesine imkan tanımaktadır.

Buna göre çek keşidecisi;

• Karşılıksız kalan çek bedelini,
• Çekin ibraz tarihinden itibaren hesaplanacak ticari temerrüt faiziyle birlikte

öderse cezai sonuçlardan kurtulabilmektedir.

Karşılıksız Çek Suçunda Etkin Pişmanlık

5941 sayılı Çek Kanunu'nun 6. maddesinde etkin pişmanlık hükümleri düzenlenmiştir.

Karşılıksız çek bedelinin tamamının, ticari temerrüt faiziyle birlikte ödenmesi halinde;

• Yargılama devam ediyorsa davanın düşmesine,
• Karar kesinleşmişse mahkûmiyet kararının bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına

karar verilebilir.

Bu nedenle etkin pişmanlık kurumu karşılıksız çek dosyalarında büyük önem taşımaktadır.

Karşılıksız Çek Davalarında Şikâyetten Vazgeçme

Çek hamili, alacağını faizleriyle birlikte tahsil ettiği takdirde şikâyetinden vazgeçebilir.

Kanunun 6/2. maddesi uyarınca yapılan bu vazgeçme beyanı sonucunda dosyanın düşmesi mümkün olabilmektedir.

Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı Nedir?

Karşılıksız çek düzenlenmesi halinde mahkeme tarafından çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilebilir.

Bu yasak;

• Gerçek kişi çek hesabı sahipleri,
• Tüzel kişi çek hesabı sahipleri,
• Şirket adına çek keşide eden kişiler,
• Yönetim organı üyeleri,
• Ticaret siciline kayıtlı şirket yetkilileri

hakkında uygulanabilmektedir.

Karşılıksız Çek Çıkarsa Banka Ne Yapar?

Karşılıksız çıkan çeklerde bankanın belirli bir ödeme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Kanuni düzenlemeye göre banka, süresinde ibraz edilen ve karşılığı bulunmayan her çek yaprağı için belirlenen tutarı çek hamiline ödemek zorundadır.

Bunun yanında banka;

• İbraz tarihini,
• Hesap durumunu,
• Ödenen tutarı,
• Karşılıksız kalan miktarı

çekin arka yüzüne işleyerek "karşılıksızdır" işlemini gerçekleştirir.

Ayrıca 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 4. maddesi gereğince bankalar, karşılıksız kalan çek tutarlarını Gelir İdaresi Başkanlığına bildirmekle yükümlüdür.

Sonuç

Karşılıksız çek düzenleme suçu, ticari hayatın güvenliğini korumayı amaçlayan özel bir suç tipidir. Çekin karşılıksız çıkması halinde hem adli para cezası hem de çek düzenleme yasağı gibi önemli yaptırımlar söz konusu olabilir. Bununla birlikte etkin pişmanlık hükümleri ve ödeme imkânları sayesinde bazı durumlarda cezai sonuçların ortadan kaldırılması mümkündür.

Karşılıksız çek nedeniyle yürütülen soruşturma ve dava süreçlerinde hak kaybı yaşanmaması adına alanında uzman bir ceza avukatı veya Kayseri ceza avukatı desteği alınması önem arz etmektedir

Bu içerik Av. Cemal YILDIRIM ve Av. Mücahid İsa DAĞLI (YD Hukuk ve Danışmanlık – Kayseri) tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları vardır; kesin değerlendirme için bir avukata danışınız.